Celem konkursu jest czynna ochrona przyrody poprzez utrzymanie ekstensywnego, kulturowego wypasu owiec. Działania te pozwalają zachować cenne siedliska przyrodnicze, przeciwdziałać zarastaniu hal i polan oraz chronić charakterystyczny dla Karpat krajobraz otwarty. Wypas realizowany będzie na terenie dziesięciu regionów Małopolski, w tym m.in. Babiej Góry, Orawy, Gorców, Spiszu, Pienin oraz Podhala.
W ramach jednego zadania dofinansowaniem objęta zostanie jedna oferta, która musi obejmować co najmniej 75 procent powierzchni danego regionu. Wymogiem jest zaangażowanie minimum jednego bacy na obszar wypasowy, posiadającego doświadczenie w wypasie owiec przez co najmniej jeden sezon oraz dysponującego stadem liczącym od 5 do 10 owiec na hektar powierzchni wypasowej.
Oferty w otwartym konkursie mogą składać organizacje pozarządowe. Termin nadsyłania wniosków upływa 19 lutego 2026 roku. Szczegółowe informacje dotyczące zasad aplikowania dostępne są w Biuletynie Informacji Publicznej Województwa Małopolskiego, a zasięg terytorialny wypasu prezentuje specjalna aplikacja na stronie Mapy Małopolski.
Dotychczasowe edycje programu pokazują jego skalę i znaczenie. W latach 2022–2025 samorząd województwa przeznaczył na wsparcie wypasu kulturowego łącznie 7,87 mln zł. Co roku około 100 baców wypasa owce na ponad trzech tysiącach hektarów, w tym również na terenach przylegających do masywu Babiej Góry.
Bacowanie, czyli tradycyjny wypas owiec w polskich Karpatach, zostało w 2022 roku wpisane na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. To potwierdzenie, że sięgająca XIV wieku praktyka stanowi fundament lokalnej tożsamości, kultury oraz źródło utrzymania mieszkańców terenów górskich o trudnych warunkach gospodarowania.
Dla lokalnej społeczności wypas owiec ma także wymiar ekonomiczny. Dostarcza surowców niezbędnych do produkcji chronionych produktów regionalnych, takich jak oscypek, bryndza podhalańska, redykołka czy jagnięcina podhalańska. Brak wsparcia mógłby doprowadzić do zaniku tych tradycji oraz odpływu baców do innych województw oferujących podobne programy.
Znaczenie wypasu kulturowego wpisuje się również w międzynarodowe zobowiązania Polski wynikające z Ramowej Konwencji o ochronie i zrównoważonym rozwoju Karpat. Co więcej, rok 2026 został ogłoszony przez FAO Międzynarodowym Rokiem Pasterstwa, co stwarza dodatkową okazję do promocji tej formy gospodarowania oraz jej roli w ochronie przyrody i dziedzictwa kulturowego regionów górskich.
Źródło: UMWM
