Konstytucja została uchwalona 3 maja 1791 roku przez Sejm Czteroletni (1788–1792) jako próba ratowania Rzeczypospolitej Obojga Narodów po I rozbiorze. Jej głównym celem było wzmocnienie państwa, ograniczenie wpływów obcych mocarstw oraz wprowadzenie nowoczesnego systemu rządów w formie monarchii konstytucyjnej. Było to rozwiązanie wyprzedzające swoją epokę, w wielu krajach europejskich podobne reformy wprowadzono dopiero w XIX wieku.
Do grona głównych twórców Konstytucji należeli król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj oraz marszałek Sejmu Stanisław Małachowski. Dokument składał się z uroczystej preambuły i 11 artykułów, które określały zasady funkcjonowania państwa, strukturę władz, a także kwestie społeczne i gospodarcze.
Mimo swojego przełomowego charakteru Konstytucja obowiązywała zaledwie rok. Jej upadek nastąpił w wyniku działań konfederacji targowickiej oraz interwencji Rosji, co doprowadziło do kolejnego rozbioru Polski w 1793 roku. W następnych latach oryginały dokumentu były niszczone, a pamięć o nim poddawana represjom.
W okresie zaborów obchodzenie rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja było zakazane. Polacy, którzy decydowali się na publiczne upamiętnienie tego wydarzenia, narażali się na represje ze strony władz. Mimo to tradycja była podtrzymywana zarówno w kraju, jak i w środowiskach polonijnych.
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku rocznica została ustanowiona świętem narodowym. Jednak w okresie Polski Ludowej została zniesiona, w 1951 roku oficjalnie usunięto ją z kalendarza świąt państwowych. Powróciła dopiero w 1990 roku, stając się ponownie jednym z najważniejszych symboli polskiej tożsamości i dążeń do wolności.
Dziś Święto Narodowe Trzeciego Maja obchodzone jest w całym kraju jako dzień wolny od pracy. Towarzyszą mu uroczystości państwowe, lokalne wydarzenia oraz inicjatywy edukacyjne przypominające o znaczeniu Konstytucji i jej twórców.
Oryginały Konstytucji 3 Maja zachowały się do dziś i przechowywane są w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Dokument został również wyróżniony Znakiem Dziedzictwa Europejskiego oraz wpisany na Polską Listę Krajową programu UNESCO „Pamięć Świata”.
Rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja pozostaje nie tylko okazją do świętowania, ale również momentem refleksji nad historią Polski, jej drogą do niepodległości oraz znaczeniem wartości obywatelskich we współczesnym państwie.
foto: Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej