Historia kolei w odrodzonej Polsce rozpoczęła się jednak jeszcze wcześniej. Po odzyskaniu niepodległości jednym z najważniejszych wyzwań było połączenie sieci kolejowych odziedziczonych po trzech zaborach. Poszczególne części kraju miały różne rozwiązania techniczne, organizację oraz kierunki połączeń.
Proces scalania rozpoczął się jeszcze przed powstaniem PKP. W 1919 roku utworzono Ministerstwo Kolei Żelaznych, które odpowiadało za organizację kolejnictwa w pierwszych latach niepodległego państwa. Jednym z przykładów łączenia dawnych sieci była linia Kutno–Strzałkowo, na której tymczasowy ruch osobowy uruchomiono w 1921 roku.
W okresie międzywojennym kolej była jednym z narzędzi budowania infrastrukturalnej spójności państwa. Powstawały nowe linie, modernizowano istniejące szlaki i rozwijano połączenia pomiędzy najważniejszymi ośrodkami.
Jedną z największych inwestycji była Magistrala Węglowa, która połączyła Górny Śląsk z portem w Gdyni. Kolej umożliwiała transport węgla do polskiego portu i była ważnym elementem rozwoju gospodarczego II Rzeczypospolitej.
Symbolem modernizacji stała się również Warszawa. W 1933 roku uruchomiono linię średnicową z tunelem pod centrum miasta i mostem przez Wisłę. Kilka lat później rozpoczęła się elektryfikacja warszawskiego węzła kolejowego. Nowoczesność polskiej kolei miały symbolizować także szybkie wagony motorowe, czyli Luxtorpedy, oraz parowóz Pm36, który w 1937 roku zdobył złoty medal na wystawie światowej w Paryżu.
II wojna światowa przyniosła ogromne zniszczenia infrastruktury kolejowej oraz taboru. Po 1945 roku rozpoczęła się odbudowa sieci, a następnie jej dalsza elektryfikacja i rozbudowa.
W okresie PRL kolej należała do podstawowych środków transportu. Jedną z najważniejszych inwestycji tego czasu była Centralna Magistrala Kolejowa, budowana od 1971 roku. Jej trasa połączyła Śląsk z centralną częścią kraju. W Warszawie symbolem rozwoju kolei tego okresu stał się natomiast otwarty w 1975 roku Dworzec Centralny.
Transformacja gospodarcza, rozwój motoryzacji i zmiany na rynku transportowym przyniosły kolei trudny okres. Liczba pasażerów zaczęła gwałtownie spadać, a część połączeń była zawieszana.
W 1990 roku z kolei skorzystało około 788 mln pasażerów, podczas gdy dekadę później było ich około 360 mln. W 2000 roku rozpoczęła się również zasadnicza restrukturyzacja przedsiębiorstwa. Dotychczasową strukturę zastąpiły PKP S.A. oraz wyspecjalizowane spółki zajmujące się m.in. infrastrukturą, przewozami pasażerskimi i towarowymi.
Kolejne lata przyniosły modernizację torów, dworców i taboru. Wraz z rozwojem oferty przewozowej stopniowo rosła także liczba podróżnych.
Według danych Urzędu Transportu Kolejowego w 2025 roku kolej w Polsce obsłużyła 438,97 mln pasażerów, o 31,4 mln więcej niż rok wcześniej.
Rocznica przypadająca 24 września 2026 roku jest okazją do spojrzenia na kolej nie tylko przez pryzmat torów, lokomotyw i dworców. Przez kolejne dekady była ona częścią przemian gospodarczych i społecznych Polski, a kolejarze stanowili liczną grupę zawodową związaną z funkcjonowaniem państwa i jego transportu.
Sejm ustanowił 2026 Rokiem Polskiej Kolei, podkreślając w uchwale znaczenie kolei i pracy kolejarzy w historii Polski. Uchwałę przyjęto 26 września 2025 roku.
Źródło: Sejm RP