Ważnym głosem podczas konferencji było wystąpienie Piotra Mentla, członka Zarządu Głównego Stowarzyszenia Twórców Ludowych, który jako prelegent poruszył problemy związane z sytuacją twórców ludowych i systemem ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Piotr Mentel jest depozytariuszem tradycji wytwarzania zabawek ludowych, przekazywanej w jego rodzinie już od czterech pokoleń. Podczas rozmowy z naszą redakcją zwrócił uwagę na istotny problem związany z funkcjonowaniem Krajowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Jak podkreśla, wpis na listę wiąże się z określonymi obowiązkami po stronie depozytariusza, nie zapewnia jednak automatycznie realnej ochrony twórcy ludowego ani odpowiedniego wsparcia dla jego działalności.
Zwrócił również uwagę na potrzebę większego wsparcia dla organizacji pozarządowych, takich jak Stowarzyszenie Twórców Ludowych, które wykonują ogromną pracę na rzecz ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, w znacznym stopniu odciążając w tym zakresie państwo.
– Nowa ustawa może pomóc rozwiązać te problemy – podkreśla Piotr Mentel.
Konferencja pod hasłem „Kultura ludowa, kultura miejska i niematerialne dziedzictwo kulturowe Polski. Czas na nową ustawę” była okazją do rozpoczęcia parlamentarnej i środowiskowej dyskusji nad stworzeniem pierwszej w Polsce kompleksowej ustawy dotyczącej ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Wydarzenie współorganizowały wicemarszałek Sejmu Monika Wielichowska, sekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Małgorzata Gromadzka oraz Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Zorganizowano je z okazji 15-lecia związania Polski Konwencją UNESCO z 2003 roku w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, ratyfikowaną przez nasz kraj w 2011 roku, a także Międzynarodowego Dnia Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, obchodzonego 17 października.
W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele parlamentu, administracji publicznej, środowisk naukowych i instytucji kultury, a także twórcy ludowi, artyści, muzycy oraz mistrzowie tradycyjnego rzemiosła. Wśród zaproszonych gości znaleźli się m.in. marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska, wicepremier i minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski, minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska oraz wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi Małgorzata Gromadzka.
Otwierając konferencję, wicemarszałek Sejmu Monika Wielichowska podkreśliła, że polska kultura to nie tylko instytucje i przepisy, ale przede wszystkim pamięć, język, muzyka, rękodzieło i tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie.
– W Sejmie spotykają się dwa światy: świat polityki i wielkiej tradycji. Oba te światy są Polsce potrzebne. Nasz kraj to nie tylko granice, instytucje, ustawy, ale także, a może przede wszystkim, pamięć, język, muzyka, rękodzieło i tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. Wszystko to sprawia, że wiemy, skąd pochodzimy, kim jesteśmy i co chcemy przekazać naszym dzieciom i wnukom – mówiła.
Zwróciła również uwagę, że tradycji nie da się zastąpić nowoczesnymi technologiami. Za każdym haftem, koronką, rzeźbą, wycinanką czy ludową melodią stoi człowiek, jego historia, cierpliwość, wrażliwość i talent.
O znaczeniu kultury dla budowania wspólnoty mówiła również marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska. Podkreśliła, że kultura powstała z potrzeby serca, a jej poszczególne elementy wymagają troski i przekazywania kolejnym pokoleniom. Zwróciła przy tym uwagę na znaczenie lokalnych tradycji dla tożsamości społeczności.
Wicepremier i minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski wskazywał na międzynarodowy wymiar ochrony dziedzictwa. Przypomniał, że Polska aktywnie uczestniczy w działaniach UNESCO, a z inicjatywy naszego kraju w 2023 roku ustanowiono Międzynarodowy Dzień Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, obchodzony corocznie 17 października.
Podkreślił również, że dziedzictwo niematerialne wymaga rozwiązań uwzględniających szczególną rolę społeczności, organizacji społecznych, twórców i praktyków będących depozytariuszami tradycji. Nowe regulacje powinny wzmacniać ochronę i promocję żywego dziedzictwa oraz tworzyć warunki do jego przekazywania przyszłym pokoleniom.
Minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska poinformowała o rozpoczętych w resorcie pracach nad stworzeniem kompleksowego systemu ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Przygotowywana jest również dokumentacja legislacyjna, która ma stanowić podstawę dalszych działań. Celem jest wypracowanie spójnych zasad, jasnego podziału odpowiedzialności oraz rzeczywistego wsparcia dla osób i społeczności podtrzymujących tradycje.
Wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi Małgorzata Gromadzka zwracała z kolei uwagę na potrzebę zapewnienia twórcom stabilnego finansowania i warunków pozwalających na dalsze rozwijanie oraz promowanie ich działalności.
Podczas konferencji dyskutowano o wartościach i zasadach systemowej ochrony dziedzictwa niematerialnego, odpowiedzialności państwa i instytucji oraz roli samych depozytariuszy w podejmowaniu decyzji dotyczących zachowania tradycji. Rozmawiano również o warunkach wspierania przekazu międzypokoleniowego i wyzwaniach związanych ze zmianami społecznymi oraz rozwojem nowoczesnych technologii.
Celem spotkania było także zebranie postulatów i rekomendacji, które mogą posłużyć do dalszych prac legislacyjnych. Chodzi o stworzenie systemu ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego jako dobra wspólnego, a zarazem ważnego elementu rozwoju społecznego i kulturowego państwa.
Wydarzeniu towarzyszyły prezentacje twórczości ludowej, inicjatyw edukacyjnych oraz tradycji muzycznych. Była to okazja do pokazania różnorodnych form działalności osób i organizacji, które na co dzień zajmują się pielęgnowaniem dziedzictwa kulturowego.
Konferencja w Sejmie pokazała, że ochrona tradycji to nie tylko troska o przeszłość, ale również inwestycja w przyszłość. Rozpoczęta debata ma pomóc w wypracowaniu rozwiązań, które zapewnią twórcom i depozytariuszom odpowiednie wsparcie, a kolejnym pokoleniom umożliwią poznawanie i kontynuowanie bogatego dziedzictwa kulturowego Polski. Dyskusja pokazała, jak wiele kwestii wymaga jeszcze uregulowania. Czy nowe przepisy odpowiedzą na potrzeby twórców i depozytariuszy tradycji oraz organizacji działających na rzecz ich ochrony? Czas pokaże.
Źródło: Sejm RP
Foto: Łukasz Kamiński - Kancelaria Senatu/Katarzyna Kwaczyńska - Kancelaria Sejmu
