Data rozpoczęcia wydarzeń nawiązuje do 17 września 1939 roku, dnia sowieckiej agresji na Polskę. Projekt realizowany przez Stowarzyszenie na rzecz Dziedzictwa TOPO ma przypominać o wydarzeniach tragicznego września 1939 roku oraz ich konsekwencjach, w tym o Zbrodni Katyńskiej.

Od września 1939 roku do Katynia

Na terenie Folwarku Toporzysko zostaną zaprezentowane dwie wystawy plenerowe. Pierwsza będzie poświęcona kampanii 1939 roku, ze szczególnym uwzględnieniem sowieckiej agresji na Polskę 17 września i jej następstw. Druga przybliży temat Zbrodni Katyńskiej oraz kłamstwa katyńskiego.

Część materiałów pochodzi z zasobów organizatorów, pozostałych po Konnej Wyprawie „Wrześniowy Szlak”. Pozostałe materiały wystawiennicze mają zostać nieodpłatnie wypożyczone z Instytutu Pamięci Narodowej.

17 i 18 września wystawy będą wykorzystywane podczas zajęć edukacyjnych dla uczniów klas V–VIII szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych. Młodzież będzie oprowadzana po ekspozycjach przez umundurowanego przewodnika, a historyczną narrację uzupełnią pokazy wyszkolenia kawaleryjskiego.

19 i 20 września wystawy zostaną udostępnione mieszkańcom i turystom. Będzie można zwiedzać je samodzielnie lub z przewodnikiem w wyznaczonych godzinach.

Historia prezentowana z końskiego grzbietu

Przez wszystkie cztery dni wydarzenia zaplanowano również Pokazy Militari. Ich uczestnicy będą mogli zobaczyć konie, historyczne mundury, wojskowe rzędy oraz elementy wyszkolenia kawaleryjskiego.

Program obejmuje m.in. elementy ujeżdżenia, skoków przez przeszkody i crossu, a także prezentacje umiejętności charakterystycznych dla historycznego wyszkolenia kawaleryjskiego.

Toporzysko jest związane ze współczesnym podtrzymywaniem tradycji Pułku 3 Strzelców Konnych im. Hetmana Polnego Koronnego Stefana Czarnieckiego. To właśnie z historią tego pułku związana jest kolejna część tegorocznego przedsięwzięcia.

Sześć kolejnych nazwisk w Alei Dębów Katyńskich

Aleja Dębów Katyńskich w Toporzysku powstała w 2020 roku, w 80. rocznicę Zbrodni Katyńskiej. Posadzono wówczas 17 drzew upamiętniających znanych organizatorom oficerów Pułku 3 Strzelców Konnych zamordowanych w Katyniu. Każdemu z nich poświęcono osobny dąb oraz symboliczny postument.

Prowadzone później poszukiwania pozwoliły ustalić nazwiska kolejnych sześciu zamordowanych oficerów tego pułku. Właśnie ich pamięć zostanie upamiętniona poprzez sześć nowych drzew.

Uroczystość odsłonięcia kolejnej części Alei Dębów Katyńskich odbędzie się 19 września. Przy nowych drzewach znajdą się postumenty z napisem „Katyń 1940 – PAMIĘTAMY” oraz imienne tabliczki poświęcone zamordowanym oficerom. Uroczystość zakończą capstrzyk i Apel Pamięci.

W ramach projektu ma również powstać broszura poświęcona wszystkim oficerom Pułku 3 Strzelców Konnych upamiętnionym dębami.

Dęby mają pozostać na kolejne lata

Organizatorzy podkreślają, że projekt nie ogranicza się do wrześniowych wydarzeń. Powiększona Aleja Dębów Pamięci ma być trwałym elementem Toporzyska i miejscem wykorzystywanym podczas kolejnych uroczystości oraz zajęć historycznych.

Również materiały przygotowane na potrzeby wystaw mają być w przyszłości wykorzystywane w działalności edukacyjnej.

Bo właśnie na tym opiera się idea projektu „Oby Dęby pamiętały”: historia trwa tak długo, jak długo istnieją ludzie i miejsca, które pozwalają kolejnym pokoleniom ją odkrywać.

Program wydarzeń

17–18 września 2026 r. – zajęcia edukacyjne dla młodzieży szkolnej i zwiedzanie wystaw z przewodnikiem.

17–20 września 2026 r. – Pokazy Militari i prezentacje wyszkolenia kawaleryjskiego.

19–20 września 2026 r. – otwarte zwiedzanie dwóch wystaw plenerowych dla mieszkańców i turystów.

19 września:

•  uroczystość powiększenia Alei Dębów Katyńskich o sześć nowych drzew, capstrzyk i Apel Pamięci

20 września:

• 9.00–13.00 – pokazy kawaleryjskie,
• 14.00 – uroczystość odsłonięcia kolejnej części Alei Dębów Katyńskich: hymn Rzeczypospolitej Polskiej, uroczyste otwarcie Alei, poświęcenie kapliczki, przemówienia, wręczenie odznaczeń, Apel Pamięci, złożenie kwiatów i zapalenie zniczy,
• 15.30 – pokazy kawaleryjskie,
• 16.00 – poczęstunek.

Wydarzenia odbędą się w Folwarku Toporzysko. Udział jest bezpłatny. Organizatorem jest Stowarzyszenie na rzecz Dziedzictwa TOPO.

Zadanie jest współfinansowane ze środków publicznych otrzymanych od Ministerstwa Obrony Narodowej oraz realizowane w ramach otwartego konkursu ofert Województwa Małopolskiego w dziedzinie kultury w 2026 roku „Mecenat Małopolski”.