Początki powstawania suskiego zamku datuje się już na rok 1554. Wtedy to Kasper Suski postanowił wybudować kamienny dwór o charakterze obronnym. Była to budowla piętrowa, podpiwniczona, z alkierzem od północnego wschodu.

Po śmierci Kaspra Castiglione-Suskiego jego syn i następca Mikołaj w 1598r. zastawił zamkową fortunę Mikołajowi Komorowskiemu, a w 1608r. sprzedał mu ją ostatecznie. Piotr Komorowski wprowadził zmiany w wyglądzie dworu Suskiego. Prace przebiegały w dwóch/trzech etapach. W pierwszym rozbudowano dwór o skrzydło południowe. Następnie wzniesiono południową część skrzydła zachodniego, ścianę parawanową w przedłużeniu dziedzińcowej elewacji oraz (najprawdopodobniej) wierzę zegarową z kaplicą Świętego Piotra Apostoła na piętrze przy północno-zachodnim narożniku dziedzińca. Skrzydła zostały połączone galerią arkadową. Od północy powstało niskie, krótkie, parterowe skrzydło gospodarcze a od wschodu całość zamknęła ściana parawanowa z reprezentacyjną bramą wjazdową na osi. Kolejnych zmian dokonała następna właścicielka suskiej posiadłości – Anna Wielopolska. Dobudowała ona dwie wieże i zmodernizowała wnętrze zamku. Wielopolscy byli najdłuższymi posiadaczami zamku suskiego.

Kolejny etap kształtowania się tej budowli prowadzony był za czasów Aleksandra Branickiego, który zakupił do w 1843r. Niestety, w wyniku dotkliwego pożaru w 1905r., zamek uległ zniszczeniu. Był on szczególnie tragiczny dla górnych kondygnacji zamku. Zniszczeniu nie uległa jednak biblioteka, która była niesamowitą chlubą tego miejsca. Biblioteka ta bowiem mieściła bogate zbiory Branickich oraz Tarnowskich. Suskie zbiory liczyły łącznie 55 tysięcy woluminów, zawierały również tak cenne obiekty jak XIII-wieczną biblię pergaminową, zdobioną iluminacjami, 22 inkunabuły oraz 666 XVI-wiecznych tomów wydanych drukiem. Po Branickich przyszedł czas na Tarnowskich. W ich posiadaniu zamek suski był od 1922r. do rozpoczęcia II wojny światowej.

Po wojnie zamek został opuszczony przez właścicieli. Od tamtej pory pełnił przeróżne funkcje: był siedzibą suskiego gimnazjum przekształconego w liceum ogólnokształcące, mieścił się w nim internat, fabryka mebli oraz magazyn GS. W 1975r. Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu stworzyły z suskiej budowli filię muzeum wawelskiego.

Warto wspomnieć również o ogrodzie, otaczającym zamek. Od południowej strony budowli znajduje się obszerny park, stworzony w XIX-wiecznym stylu. Przeważają w nim typowe dla Polski drzewa, są jednak wyjątki światowe, takie jak: platan klonolistny, dąb czerwony, sosna wejmutka oraz buk czerwony. Na środku parku znajduje się łąka, staw, a nad niewielkimi strumykami przerzucono kilka kamiennych mostków. Na placu zamkowym znajduje się również ogród włoski z kwiatami i warzywami, oranżeria oraz Domek Ogrodnika, w którym obecnie mieści się Muzeum Ziemi Suskiej.

Suski zamek, zwany również „Mały Wawelem” zachwyca swoim urokiem i bogactwem architektury. Warto zwiedzić go chociaż raz i przybliżyć sobie dokładniej historię tej suskiej budowli.

U.D.